Fysiotherapie bij tinnitus

Fysiotherapie bij tinnitus

Patiënten laten ze zich soms behandelen met fysiotherapie of kaakfysiotherapie voor hun tinnitus. Ze hopen dat ze daarmee van hun tinnitus afkomen of dat deze vermindert. Onderzoekers hebben alle studies die op dit gebied zijn gedaan op een rij gezet. Ze komen tot de conclusie dat er geen positief effect van de behandeling van nek- of kaakklachten op tinnitus is te vinden. Kaakfysiotherapie en fysiotherapie zijn op dit moment dus niet aan te merken als effectieve behandelingen voor tinnitusklachten.
Wellicht kunnen deze therapieën in zeer specifieke gevallen wél helpen. Nieuwe en betere onderzoeken moeten uitsluitsel geven of dat zo is en in welke gevallen.

Lees verder
Inhoud tekst

Onderzoeken naar fysiotherapie bij tinnitus op een rij

Cliënten met tinnitus zijn vaak de wanhoop nabij en ga dan op zoek naar een oplossing voor dit vervelende symptoom. Sommigen zoeken ook hun heil bij een fysiotherapeut of kaakfysiotherapeut. Ze hopen dat behandeling van nek-, schouder of kaakklachten ook de tinnitus wegneemt of sterk vermindert.
Inmiddels is er flink wat onderzoek gedaan naar het verband tussen tinnitus en klachten in nek en kaken en de inzet van fysiotherapie en kaakfysiotherapie (enkele duizenden onderzoeken). Onderzoekers van het Universitair Medisch Centrum Groningen bestudeerden al deze onderzoeken en zetten de bruikbare op een rij.

orofaciale fystiotherapie bij tinnitus

Zwak verband tussen tinnitus nekklachten

Uit het artikel van de wetenschappers blijkt dat er slechts een heel zwak verband is tussen tinnitus en nekklachten. Het verband gaat ook nog eens slechts één kant op: patiënten met tinnitus rapporteren vaker nekklachten, maar het is niet zo dat patiënten met nekklachten vaker aangeven tinnitus te ervaren.

Zwak verband tussen kaakklachten en tinnitus

Verder blijkt uit het omvangrijke literatuuronderzoek dat patiënten met kaakklachten vaker tinnitus rapporteren. Bij kaakklachten is het (zwakke) verband ook andersom: patiënten met kaakklachten geven ook aan tinnitus te ervaren. Het bewijs voor het verband tussen kaakklachten en tinnitus wordt, evenals het bewijs voor de relatie tussen nekklachten en tinnitus, als zwak gezien.

Verband tussen klachten en tinnitus zegt niets over de oorzaak ervan

Dat er een zwak verband is, wil alleen zeggen dat tinnitus en nek- en kaakklachten soms samengaan. Dat zegt echter nog steeds niets over de oorzaak van de tinnitus. Uit al de uitgevoerde onderzoeken is dus niet te concluderen dat nek en schouderklachten tinnitus ook veroorzaken. Wel is opvallend dat de meeste mensen die tinnitus aan één kant ervaren ook kaak- en nekklachten aan dezelfde kant ervaren. Dit kan komen omdat er op een iets hoger niveau in het zenuwstelsel functionele verbindingen zijn tussen zenuwen uit het gebied van het oor enerzijds en uit de nek en/of kaak anderzijds.
Mogelijk kan fysiotherapie in zeer specifieke gevallen wél soelaas bieden. Of dat zo is en in welke gevallen moet nog goed onderzocht worden.

behandeling van oorsuizen fysiotherapie

Conclusie over inzet kaakfysiotherapie en fysiotherapie bij tinnitus

De wetenschappers concluderen op grond van de analyse van de onderzoeksgegevens van eerdere studies, dat er geen positief effect van behandeling van nek- of kaakklachten op tinnitus is te vinden.
De onderzoekers geven aan dat onderzoek bij de patiënt van nek en kaken wél bepaalde fenomenen kunnen verklaren die zij aandragen (zie onder). Het onderzoeken ervan kan volgens de auteurs zo tot meer begrip leiden en er voor zorgen dat de patiënt beter omgaat met zijn/haar tinnitus.

Fysiotherapie en kaakfysiotherapie niet aan te merken als een effectieve behandeling van tinnitus

Fysiotherapie en kaakfysiotherapie zijn op dit moment dus niet aan te merken als een effectieve behandeling van tinnitus. Wellicht is op grond van nieuwe en betere onderzoeken in de nabije toekomst een andere conclusie te trekken. Ook kan duidelijk worden of en in welke (zeer) specifieke gevallen fysiotherapie wél mogelijk kan werken.

Nieuw onderzoek naar fysiotherapie bij tinnitus

De auteurs bevelen in het artikel uit 2018 nieuw onderzoek aan naar fysiotherapie bij tinnitus dat beter is van opzet. De vele onderzoeken die zij bestudeerden op dit gebied waren helaas niet van hoge kwaliteit.
Inmiddels lopen er meerdere nieuwe onderzoeken naar de effecten van fysiotherapie bij tinnitus.

“Fysiotherapie bij tinnitus heeft bij mij wél geholpen!”

Soms geven patiënten aan dat ze wél baat hebben bij behandeling van nek of kaak door een therapeut. Dat is natuurlijk goed mogelijk. Op grond van onderzoeksresultaten is er geen voorspelling te doen of een behandeling voor een individuele patiënt wel of niet werkt. Om daar een inschatting van te maken moet het aantal onderzochte patiënten zeer groot zijn.
Daarnaast doen fysiotherapeuten die zich richten op tinnitus bij de behandeling meer dan alleen het aanpakken van de nek- en de kaakproblemen. Veelal is er sprake van een breder programma.

Naast uitleg over tinnitus (oorzaken en gevolgen) is er ook aandacht voor het verminderen van stress (o.a. ontspanningsoefeningen), kijkt de therapeut naar de zorgen die er spelen rondom tinnitus, krijgen patiënten tips om niet te veel te doen (overbelasting), maar ook niet te weinig (te veel aandacht op de tinnitus) en soms worden er ook handvatten gegeven bij het omgaan met lastige (stressvolle) situaties in het dagelijks leven. Dat zijn zaken die ook bij het veel bredere programma van cognitieve gedragstherapie aan bod komen. Een therapievorm die wel bewezen effectief is bij tinnitus.

Het is goed mogelijk dat de geruststelling, het anders omgaan met de tinnitus en de vermindering van stress voor een belangrijk deel het positieve effect te weeg brengt. Het is dan niet zo zeer de behandeling van nek of kaak die voor het positieve effect zorgt.
Ook kan het lichamelijk contact (voor sommigen) geruststellend en stress reducerend werken. Ook dit heeft invloed op de tinnitus. Daarnaast wordt de tinnitus bij flink wat mensen ook met de tijd vanzelf minder en soms helpt het alleen al op de wachtlijst staan voor een therapie (bij welke therapievorm dan ook). Een placebo-effect is dan ook niet uit te sluiten. Kwalitatief goed onderzoek sluit al dit soort effecten wél zo goed als mogelijk uit. Aan kwalitatief goed onderzoek ontbreekt het helaas nog op dit gebied.

“Mijn fysiotherapeut zegt dat het niks te maken heeft met gehoorschade en dat medici er niks van snappen!”

Er blijkt een fysiotherapeut te zijn die beweert dat tinnitus niets met slechthorendheid en ‘platliggende trilhaartjes’ te maken heeft, maar alleen voortkomt uit stress en de nekklachten die dat veroorzaakt. Ook geeft deze fysiotherapeut bij patiënten aan dat audiologen en KNO-artsen er niets van snappen. Ook zouden er commerciële belangen spelen om de, volgens de fysiotherapeut niet deugende theorie van de trilhaartjes, in stand te houden. Wat deze fysiotherapeut verkondigt over tinnitus klopt niet en het verwijzen naar vermeende commerciële belangen duidt op complotdenken.

Uit tal van onderzoeken blijkt namelijk dat er een zeer sterk verband is tussen tinnitus en slechthorendheid (dus ook met gehoorschade die door lawaai wordt veroorzaakt). Tinnitus is zelfs in het merendeel van de gevallen (80%) gerelateerd aan slechthorendheid. Beweren dat tinnitus niets met gehoorschade te maken heeft, is hetzelfde als beweren dat de aarde plat is.
Bij dieren en mensen is het vrij gemakkelijk om tinnitus te veroorzaken door ze bloot te stellen aan zeer hard lawaai.
Daarnaast zijn er naast slechthorendheid en stress nog flink wat andere oorzaken van tinnitus.

De kans is aanzienlijk dat patiënten door de uitlatingen en uitspraken van deze fysiotherapeut niet de juiste behandeling of zorg krijgen of zoeken. Ook kan het zijn dat ze zorg krijgen die niet zinvol is. De uitkomsten van de hier aangehaalde literatuurstudie onderstreept dat.

“Als ik mijn hoofd of kaak beweeg of druk uitoefen op mijn nek of hoofd verandert ook mijn tinnitus!”

Ongeveer 2 op de 3 mensen met tinnitus, geeft aan dat ze de tinnitus kunnen beïnvloeden. Dat kunnen ze door bijvoorbeeld hun hoofd, nek of kaken te bewegen, de spieren daarin aan te spannen of door er druk er op uit te oefenen. Ook lijkt de aanraking van de huid of beweging van de ogen bij sommigen dit effect te hebben: de tinnitus wordt luider of verandert van klank of er komt een geluid bij of er gaat een geluid weg.

Somatosensorische tinnitus

In ons lichaam bevinden zich sensoren die de positie van de spieren in bijvoorbeeld de nek, kaak, hoofd of gezicht doorgeven aan de hersenen. Dit worden sensorische signalen genoemd. De veranderende tinnitus die op zijn beurt weer het gevolg is van deze verandering in uitgezonden sensorische signalen, wordt ook wel somato-sensorische tinnitus genoemd. Ten onrechte trekken sommige patiënten direct de conclusie dat ook de oorzaak van tinnitus in het gebied ligt dat voor de verandering van tinnitus zorgt bij bewegen of aanraken.

Combinatie informatie

Wetenschappers zoeken de verklaring voor deze effecten in de verbindingen en interactie tussen het systeem dat te maken heeft met horen enerzijds en het systeem dat dient voor de verwerking van de sensorische signalen anderzijds.

Ons lichaam combineert bijvoorbeeld informatie vanuit het richtinghoren met informatie over de stand van het hoofd. Die informatie komt op zijn beurt weer vanuit de nekspieren. We kunnen zo de richting van een geluid ten opzichte van ons lichaam bepalen.
Deze informatie komt via terugkoppeling ook terecht bij de nekspieren om zo ervoor te zorgen dat we onze blik kunnen richten naar daar waar het (bedreigende) geluid vandaan komt. En dan is er ook nog een verbinding met de kaakspieren via de zogenoemde akoestische schrikreflex, waarbij oog- en kaakspieren aanspannen bij het horen van een hard of vervelend geluid.

Drempel gehoorzenuw

Er is nog een andere verklaring waarom we verandering in tinnitus kunnen waarnemen bij bewegingen of uitoefenen van druk. De input van de sensorische signalen kan tot tinnitus leiden omdat het de drempel kan beïnvloeden van de auditieve zenuw: signalen die eerst niet werden doorgegeven worden nu plots wél doorgegeven.

“Ik ben niet slechthorend en bij mij verandert de tinnitus bij bewegingen of druk ook!”

Een flink aantal wetenschappers ziet tinnitus als een gevolg van de aanpassing die zich in de hersenen plaatsvindt. Bij slechthorendheid krijgen de hersenen minder input en daardoor passen deze zich aan: dat is te horen als tinnitus. Sommige patiënten vragen zich af hoe het kan dat de tinnitus bij hun verandert bij bewegingen van de nek of het hoofd (of druk), terwijl ze niet slechthorend zijn. Veroorzaken de nek- of kaakklachten dan toch de tinnitus?

Tinnitus kan naast gehoorverlies flink wat andere oorzaken hebben. Daarom zien andere wetenschappers tinnitus als een gevolg van mentale overbelasting. Overbelasting die zich niet alleen bij extra luisterinspanning voordoet (bij slechthorendheid), maar ook ontstaat door psychische overbelasting of een verminderde lichamelijke conditie (of een combinatie van een of meer van deze factoren). De ontstane mentale overbelasting is volgens hen hoorbaar als tinnitus.
Ook zij gaan ervan uit dat tinnitus voortkomt uit het ‘hoorgedeelte’ van de hersenen. Bij beweging of druk komt ook dan de sensorische input er bij. Dit interacteert op zijn beurt weer met de signalen afkomstig van de gehoorzenuw. De eerder genoemde invloed op de drempel van de gehoorzenuw waarbij deze actief wordt, kan ook hier een rol spelen.
Zo kan ook bij de afwezigheid van slechthorendheid bewegingen of druk als verandering in tinnitus waar te nemen zijn.

Wat te doen bij tinnitus?

Een belangrijke eerste stap bij tinnitus is een bezoek aan de huisarts. Als uw huisarts daar noodzaak toe ziet zal deze u doorverwijzen naar de KNO-arts of naar een audiologisch centrum. Daar zal op grond van audiologisch onderzoek en tal van vragen uitgezocht worden waar de mogelijke oorzaak ligt. Soms is dan nader medisch onderzoek noodzakelijk. Wanneer er sprake is van slechthorendheid zullen de behandelaars starten met revalidatie van het verminderde gehoor. Ook krijgt de patiënt uitleg over de verschillende oorzaken van tinnitus. Mocht de tinnituslast groot zijn dan krijgt de patiënt ook speciale tinnitus therapie aangeboden.
Kijk hier voor locaties waar behandeling voor tinnitus wordt gegeven.
Ook kan een goed zelfhulpboek bij tinnitus helpen als eerste stap.

Bron: Bousema EJ, Koops EA, van Dijk P, Dijkstra PU. Association Between Subjective Tinnitus and Cervical Spine or Temporomandibular Disorders: A Systematic Review. Trends Hear. 2018 Jan-Dec;22:2331216518800640. doi: 10.1177/2331216518800640. PMID: 30269683; PMCID: PMC6168723. (link)