Tinnitus: een symptoom van mentale overbelasting

Tinnitus kan gezien worden als een symptoom van mentale overbelasting en komt voort uit een alsmaar aanhoudende overactiviteit van de hersenen. De oorzaak van de overbelasting kan op meerdere gebieden liggen. Dat is te lezen in een artikel in The International Tinnitus Journal van de hand van Neuropsycholoog Olav Wagenaar e.a. Het model vormt ook de basis van Wagenaars boek ‘Eerste Hulp bij Oorsuizen‘.
Allereerst kan de overbelasting komen door gehoorverlies (1). Gehoorverlies kan plots of geleidelijk ontstaan. Plots gehoorverlies kan ontstaan bijvoorbeeld door een hard geluid zoals een knal (vuurwerk, rotje, vuurwapen), een harde klap tegen het hoofd of een klap tegen het oor. Gehoorverlies kan ook geleidelijk ontstaan zoals bij het ouder worden, door erfelijke factoren of door (bijna) dagelijkse blootstelling aan muziek of lawaai zoals dat veelal het geval is bij beroepsmusici of werknemers in de bouw. Ook kunnen andere oorzaken aan een gehoorverlies ten grondslag liggen, zoals bijvoorbeeld een oorprop of de ziekte van Ménière. Daarom is een bezoek aan de huisarts en of KNO-arts altijd de eerstaangewezen stap. Een KNO-arts zal nagaan hoe u de tinnitus waarneemt (één oor of beide oren; continu of met hartslag of ademhaling samen; constant of klikkend), hoe het is ontstaan (plots of geleidelijk) en zal nagaan of er andere oorklachten, neurologische klachten of klachten aan nek of kaak zijn. Ook zal uw KNO-arts vragen naar uw medische voorgeschiedenis en medicijngebruik en hoe het met uw algehele lichamelijke conditie gaat.

Een andere oorzaak van overbelasting die tot tinnitus leidt, kan voortkomen uit een geringe lichamelijke belastbaarheid (2). Dit kan komen door een slechte conditie bijvoorbeeld door ziekte, uitputting, slaapgebrek, het gebruik van medicijnen, narcose maar ook door veelvuldig en langdurig alcohol- of drugsgebruik.

Daarnaast kan mentale overbelasting ontstaan door psychische overbelasting (3). Dit kan ontstaan door een psychisch trauma (bijvoorbeeld ongeluk, bedreiging of door trauma’s in de jeugd), relationele spanningen, stress op het werk (overspannen of burn-out), slaapgebrek, langdurige zorgen over iemand of langdurig zorgen voor iemand. Ook kan overbelasting ontstaan wanneer iemand jaren achtereen zich inzet voor anderen of zijn best doet om bijvoorbeeld de ideale werknemer, echtgenoot, vader, moeder, vriend of vriendin te zijn, zonder daarbij te luisteren naar eigen behoeftes. Hierbij kan ook problematiek in de jeugd ten grondslag liggen.
Tinnitus kan ook een symptoom zijn van een combinatie van de drie genoemde vormen van mentale overbelasting.

Samengevat:

Tinnitus kan ontstaan door overbelasting door één van de volgende factoren óf door een combinatie daarvan:

  • Gehoorverlies
  • Geringe lichamelijke belastbaarheid
  • Psychische overbelasting

Het kan dus zo zijn dat iemand tinnitus krijgt door psychische overbelasting of een slechte lichamelijke conditie zonder dat er sprake is van gehoorverlies.
Bij veel mensen met tinnitus is het een symptoom van mentale overbelasting door gehoorverlies. Wanneer iemand slechthorend is, zal hij of zij zich in moeilijke situaties moeten inspannen om nog goed te kunnen horen. Immers de hersenen moeten onvolledige informatie die via het gehoor binnenkomt, aanvullen om er zo een samenhangend geheel van te maken. Als dat zodanig gebeurt dat de hersenen daar niet al te veel inspanning voor hoeven te leveren en dit ook geen spanning te weeg brengt, zal dat niet direct als tinnitus hoorbaar zijn. Wanneer de compensatie door de hersenen op een overdreven manier gebeurt, bijvoorbeeld door bijkomende onzekerheid of angst, kan dit hoorbaar worden als tinnitus. Dit verklaart tegelijkertijd waarom er mensen zijn die wél slechthorend zijn en daarbij geen tinnitus ervaren. Ook kan het zijn dat bij een gelijkblijvend gehoorverlies, wel tinnitus ontstaat wanneer de lichamelijke belastbaarheid afneemt (combinatie factor 1 en 2) of wanneer er psychische overbelasting ontstaat of toeneemt (combinatie 1 en 3).
Ook kunnen alle drie de factoren gezamenlijk een rol spelen.
Wanneer psychische overbelasting ervoor zorgt dat tinnitus ontstaat, al dan niet naast het gehoorverlies, dan is het zaak dat de behandeling zich ook daarop richt.
Om de mentale belasting door gehoorverlies te verminderen kunnen hoortoestellen soelaas bieden.

tinnitus model

Projectie van theorie in veel gebruikt model

 

Stress als gevolg van tinnitus

Is er eenmaal sprake van tinnitus dan kan de tinnitus op zichzelf weer stress opleveren en voor extra mentale belasting zorgen. De tinnitus kan bijvoorbeeld als bedreigend worden ervaren. Er is in dat geval sprake van een emotionele reactie op de tinnitus. Zo kan er angst bestaan dat de tinnitus niet meer overgaat of men is bang dat de tinnitus blijvende invloed heeft op het werkzame leven (‘kan ik straks nog wel werken’) of op het privéleven (‘Ik ben straks geen leuke echtgenoot en vader meer’). De bedreigingen die worden toegeschreven aan de tinnitus, zullen de tinnitus op hun beurt weer erger maken. Dat geldt ook wanneer men zich hopeloos en machteloos gaat voelen door de tinnitus.

Conclusie

Voordat tinnitus ontstaat of erger wordt is er sprake van een vorm van overbelasting (stress). Deze kan op het gebied liggen van 1) gehoorverlies, 2) geringe lichamelijke belastbaarheid of 3) psychische overbelasting of door een combinatie daarvan. Belangrijk is het om bij de aanpak van tinnitus na te gaan op welk gebied de zogeheten ‘triggers’ van de tinnitus liggen. Vervolgens is het van belang te kijken waar de behandeling van tinnitus zich op moet richten. Wanneer er sprake is van emotionele reactie op de tinnitus die stress veroorzaakt en de tinnitus negatief beïnvloedt, zal ook daar de behandeling zich op moeten richten.


Dit artikel is mede tot stand gekomen naar aanleiding van reacties van neuropsycholoog Olav Wagenaar in de facebook groep Eerste Hulp bij Oorsuizen. Om deze informatie breed toegankelijk te maken is deze informatie ook opgenomen in dit artikel. Olav Wagenaar heeft over zijn cognitief model een wetenschappelijk artikel geschreven in 2010:
A Cognitive Model of Tinnitus and Hyperacusis; A Clinical Tool for Patient Information, Appeasement and Assessment 
Author(s): Olav Wagenaar, Marjan Wieringa, Hans Verschuure

Wilt u de tekst bewaren of delen met een ander? Download als PDF 

Het model wordt ook uitgelegd in:

Eerste Hulp bij Oorsuizen: Nieuw zelfhulpboek bij oorsuizen / tinnitus

 

 

Mis geen enkele ontwikkeling binnen de audiologische branche

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en blijf up-to-date met de nieuwste ontwikkelingen, de laatste trends en de scherpste aanbiedingen.

nieuwsbrief-afbeelding-rene
  • Lucas Schaik

    Ik heb al meer dan 25 jaar oorsuizen, ontstaan door plotselinge bloeddrukdaling,tinnitus is een kwelling het ontstaat niet door stress ,maar het is omgekeerd , ik ben zelf internist ,er is ook een proefschrift verschenen welke laat zien dat op eenMRI afwijkingen aanwezig zijn bij deze aandoening

    • Hoorzaken

      Geachte heer Schaik, vervelend te horen dat u last heeft van oorsuizen. Psychische stress is één van de oorzaken van tinnitus al dan niet voortkomend uit de emotionele reactie op tinnitus na het onstaan. Er zijn voor tinnitus wel meer dan 400 lichamelijke oorzaken. Subjectieve tinnitus is volgens het model van Wagenaar een symptoom van mentale overactiviteit. Het is dus een gevolg van aanhoudende overactiviteit van de hersenen die vooraf gaat aan de tinnitus (alleen de gevolgen van de emotionele reactie op de reeds ontstane tinnitus is een reactie achteraf van de hersenen). De hersenen hebben een goede reden voor de overactiviteit. Deze kan voortkomen uit een van de drie gebieden zoals aangegeven in de figuur: 1) lichamelijke conditieverlies 2) gehoorverlies 3) psychische overbelasting; of natuurlijk een combinatie daarvan (overlap cirkels). De door u genoemde bloeddrukdaling valt in te delen bij het lichamelijk conditieverlies.
      MRI afwijkingen kunnen ook duiden op overactiviteit (bijvoorbeeld in de auditieve cortex zoals bij slechthorendheid veelal het geval is of kan ook ontstaan zijn door de reactie achteraf op de tinnitus).
      Vooralsnog lijkt het model van Wagenaar ook in uw geval stand te houden.
      Naast subjectieve tinnitus kan er overigens ook sprake zijn van objectieve tinnitus.
      Met vriendelijke groet, René van der Wilk