Tinnitus en persoonlijkheid -Waarom de één er meer last van heeft dan de ander

Tinnitus en persoonlijkheid -Waarom de één er meer last van heeft dan de ander

Tinnitus en persoonlijkheid blijken nauwer met elkaar verbonden dan vaak wordt gedacht. Hoewel tinnitus bij veel mensen voorkomt, verschilt de ervaren hinder sterk van persoon tot persoon.
Bij de één blijft het geluid op de achtergrond en levert het nauwelijks problemen op, terwijl het bij een ander voortdurend aanwezig is en leidt tot stress, vermoeidheid of concentratieproblemen. Onderzoek laat zien dat naast gehoorveranderingen ook psychische factoren, emoties en persoonlijkheidskenmerken invloed hebben op hoe iemand tinnitus beleeft en ermee omgaat.

Lees verder
Inhoud tekst


Tinnitus ontstaat in de hersenen, maar het gehoor speelt vaak een rol

In veel gevallen is gehoorschade of slechthorendheid de aanleiding voor het waarnemen van het geluid, maar tinnitus is geen puur oorprobleem. Het speelt zich af in de hersenen, waar geluidssignalen worden verwerkt en gekoppeld aan emoties, aandacht en spanning. Daarom spelen ook psychische en emotionele factoren een rol, zoals stress, overbelasting en de manier waarop iemand met prikkels en emoties omgaat. Tinnitus komt veel voor, maar slechts tussen de 1 en 4% van de mensen ervaart het als ernstig belastend. Persoonlijkheid veroorzaakt tinnitus niet, maar heeft wel invloed op hoe iemand het geluid beleeft, hoeveel aandacht het krijgt en hoeveel last het veroorzaakt. Met andere woorden: de verschillen in ervaren hinder hangen nauw samen met de manier waarop iemand emotioneel en mentaal op tinnitus reageert.

De invloed van persoonlijkheid op tinnitusbeleving

tinnitus en persoonlijkheid oorsuizen
.

Gevoeligheid voor stress en spanning

Mensen die sneller gespannen zijn, angstig reageren of geneigd zijn tot piekeren, ervaren tinnitus vaak als storender en moeilijker te negeren. Hun hersenen reageren sterker op het geluid, waardoor het meer aandacht krijgt en emotioneel beladen raakt.

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat neuroticisme – een persoonlijkheidskenmerk dat samenhangt met stressgevoeligheid en negatieve emotionele reactiviteit – duidelijk is verbonden met meer ervaren hinder van tinnitus. Mensen die hoger scoren op neuroticisme rapporteren daarnaast vaker angst- en depressieve klachten in samenhang met hun tinnitus. (Bernáldez-Robledano et al., Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 2025)

De onderzoekers concluderen dat persoonlijkheidskenmerken zoals neuroticisme vooral de emotionele en aandachtmatige reactie op tinnitus beïnvloeden.

Er is overigens geen overtuigend bewijs dat deze eigenschappen een rol spelen bij het ontstaan van tinnitus zelf. Met andere woorden: persoonlijkheid bepaalt niet of iemand tinnitus krijgt, maar wel hoe iemand het beleeft en ermee omgaat.

Perfectionisme en controle

Mensen die sterk perfectionistisch zijn of graag controle houden over hun omgeving, ervaren tinnitus vaak als extra belastend. Ze proberen het geluid actief te onderdrukken of er voortdurend een oplossing voor te vinden. Juist die pogingen leiden vaak tot meer spanning en een toename van de aandacht voor het geluid.

Onderzoek laat zien dat psychologische factoren zoals angst, stressgevoeligheid en perfectionistische denkpatronen een rol spelen bij hoe iemand tinnitus beleeft.

Een systematische review van Trevis, McLachlan en Wilson (2018) toonde aan dat mensen met chronische tinnitus gemiddeld hogere niveaus van angst en depressie vertonen en meer moeite hebben met cognitieve controle en aandacht.

Ook Durai en Searchfield (2016) concludeerden dat persoonlijkheidstrekken als neuroticisme, perfectionisme en een sterke behoefte aan controle samenhangen met meer ervaren hinder.

Verder vonden Biehl en collega’s (2020) dat mensen met deze eigenschappen gevoeliger zijn voor stress en daardoor sterker emotioneel reageren op tinnitus.

Samen wijzen deze studies erop dat niet alleen het geluid zelf, maar ook de manier waarop iemand omgaat met spanning, controle en imperfectie bepaalt hoeveel last tinnitus veroorzaakt.

Copingstijl – omgaan met tinnitus

Niet het geluid zelf, maar de manier waarop iemand erop reageert, bepaalt in sterke mate de ervaren hinder. Mensen die het geluid leren accepteren, zich ontspannen en hun aandacht kunnen verleggen, ervaren doorgaans minder last. Mensen die het geluid bestrijden, vermijden of erover piekeren, ervaren vaak juist meer stress en negatieve emoties. (Weise et al., Cognitive Behaviour Therapy, 2013)

Emotionele veerkracht

Emotionele veerkracht – het vermogen om met stress en tegenslag om te gaan – helpt om tinnitus beter te hanteren. Wie veerkrachtig is, geeft het geluid minder emotionele betekenis. Daardoor leert het brein het geluid naar de achtergrond te verplaatsen, een proces dat habituatie wordt genoemd. (Fioretti et al., Brain Sciences, 2025)

Door de permanente belasting van het waarnemen van ongewenst geluid, krijgen tinnituspatiënten vaak last van concentratiestoornissen en slaapproblemen. Ook doen zich vaak psychosomatische klachten voor zoals die ook bij slechthorendheid voorkomen. Omdat tinnitus ook afleidt, kost horen en verstaan en functioneren meer inspanning. Hierdoor kan tinnitus ook tot extra vermoeidheid leiden. Het is van belang bij aanhoudende klachten en bij angst en wanhoop voor de tinnitus zo snel mogelijk met een behandeling ervoor te beginnen.

Wat betekent dit in de praktijk?

Omdat tinnitus niet alleen een gehoorprobleem is, maar vooral ook een neuropsychologisch en emotioneel fenomeen, blijkt een behandeling die zich richt op de gehele persoon het meest effectief.

Cognitieve gedragstherapie (CGT) is daarbij de best onderbouwde aanpak. In een grootschalige gerandomiseerde studie toonden Cima en collega’s (2012, Nature Communications) aan dat CGT de ervaren tinnituslast, angst en depressieve klachten aanzienlijk vermindert, met blijvende verbeteringen in kwaliteit van leven. CGT richt zich op het herkennen en veranderen van niet-helpende gedachten over tinnitus en op het doorbreken van vermijdingsgedrag.

Tegelijkertijd laat recent onderzoek zien dat CGT alleen niet altijd voldoende is. Biehl et al. (2020, Frontiers in Psychology) beschrijven in hun vulnerability-stress model dat persoonlijkheidskenmerken zoals neuroticisme, perfectionisme en stressgevoeligheid bepalend zijn voor de mate van tinnituslijden. Zij adviseren daarom om behandelingen uit te breiden met therapieën die persoonlijkheidsfactoren en emotieregulatie betrekken, zoals schematherapie of compassiegerichte therapie. Deze benaderingen helpen om dieperliggende patronen van zelfkritiek, perfectionisme en onderdrukte emoties te veranderen — factoren die tinnitusklachten kunnen versterken.

Daarnaast tonen nieuwere vormen van cognitieve gedragstherapie, zoals Acceptance & Commitment Therapy (ACT), veelbelovende resultaten. ACT richt zich niet op het bestrijden van gedachten of het controleren van het geluid, maar op acceptatie, waardengericht handelen en psychologische flexibiliteit. Dit helpt patiënten om de tinnitus te laten bestaan zonder erdoor verlamd te raken, en om het leven weer in te richten volgens persoonlijke waarden.

Tijdens het symposium ‘The Sounds of Progress’ (TU Delft, 2025) presenteerde Rilana Cima de eerste resultaten van haar lopende studie waarin exposuretherapie wordt vergeleken met maskering (Bold exposure or safe masking?). De voorlopige uitkomsten tonen dat exposuretherapie — waarbij patiënten systematisch worden blootgesteld aan hun tinnitusgeluid — leidde tot sterkere afnames in angst, emotionele belasting en ervaren luidheid dan maskering. Deze resultaten ondersteunen het idee dat tinnituslijden voortkomt uit ineffectieve leer- en vermijdingsprocessen, en dat herstel vooral plaatsvindt door het doorbreken van angst, spanning en vermijding.

Een gecombineerde aanpak waarin CGT, ACT, exposure en — waar passend — persoonlijkheidsgerichte interventies worden geïntegreerd, biedt daarmee het meest complete kader om mensen met tinnitus te helpen. Niet door het geluid te laten verdwijnen, maar door de betekenis en emotionele reactie te veranderen, ontstaat ruimte voor herstel, rust en kwaliteit van leven.

Samenvatting tinnitus en persoonlijkheid

Tinnitus komt veel voor, maar slechts een klein deel van de mensen ervaart ernstige hinder. De aanleiding ligt vaak in het gehoor, maar emotionele gebeurtenissen en psychologische factoren spelen ook een rol. Persoonlijkheid veroorzaakt tinnitus niet, maar beïnvloedt hoe iemand het geluid beleeft en ermee omgaat. Stressgevoeligheid, perfectionisme en copingstijl bepalen mede de mate van hinder.
Een behandeling die ook persoonlijkheid en emotionele coping meeneemt – naast cognitieve en gedragsmatige aspecten – kan effectiever zijn dan CGT alleen.

Bronnen

Bernáldez-Robledano, A., Parra-Pérez, A. M., & Moleón, M. C. (2025). Personality traits associated with tinnitus. Neuroscience & Biobehavioral Reviews.

Biehl, R., Boecking, B., Brueggemann, P., Grosse, R., & Mazurek, B. (2020). Personality Traits, Perceived Stress, and Tinnitus-Related Distress in Patients With Chronic Tinnitus: Support for a Vulnerability-Stress Model. Frontiers in Psychology, 10, 3093.

Cima, R. F. F., Maes, I. H., Joore, M. A., Scheyen, D. J., El Refaie, A., Baguley, D. M., Anteunis, L. J., & Vlaeyen, J. W. S. (2012). Cognitive behaviour therapy for tinnitus: A randomized controlled trial. Nature Communications, 3, 722. doi: 10.1016/S0140-6736(12)60469-3

Durai, M., & Searchfield, G. (2016). Anxiety and depression, personality traits relevant to tinnitus: A scoping review. International Journal of Audiology, 55(11), 605–615. https://doi.org/10.1080/14992027.2016.1198966

Fioretti, A. (2025). Advances in Tinnitus and Hearing Disorders. Brain Sciences, 15(6). doi: 10.3390/brainsci15060553.

Hébert, S., & Lupien, S. J. (2017). The sound of stress: Cortisol levels and tinnitus severity. Psychoneuroendocrinology, 78, 213–217. doi: 10.1016/j.neulet.2006.10.028

Trevis, K. J., McLachlan, N. M., & Wilson, S. J. (2018). A systematic review and meta-analysis of psychological correlates of chronic tinnitus. PLoS ONE, 13(12), e0209255.

Weise, C., Hesser, H., & Andersson, G. (2013). Coping and distress in chronic tinnitus. Cognitive Behaviour Therapy, 42(2), 107–118. https://doi.org/10.1080/16506073.2013.777105