Nederland behoort tot de Europese landen waar dove en slechthorende mensen goede mogelijkheden hebben om zelfstandig te telefoneren. Dat blijkt uit het nieuwe Europese onderzoek Mapping Relay Services in Europe. Van de dertig onderzochte landen boden er tijdens het onderzoek slechts zeven dag en nacht telefonische tekstbemiddeling aan. Nederland is daar een van. Toch zijn er ook in Nederland nog verbeteringen nodig, vooral bij de bereikbaarheid van alarmnummer 112 in Nederlandse Gebarentaal.
| Europese vergelijking telefonische bemiddelingsdiensten

(Beeld: Tolkcontact/Berengroep, gecombineerd met de omslag van het onderzoeksrapport Mapping Relay Services in Europe (EFHOH/EUD)
Telefonisch contact nog lang niet overal toegankelijk
De European Federation of Hard of Hearing People (EFHOH) en de European Union of the Deaf (EUD) onderzochten de beschikbaarheid van telefonische bemiddelingsdiensten in dertig Europese landen. Het rapport verscheen op 7 oktober 2026.
Bij tekstbemiddeling zet een medewerker getypte tekst om in gesproken woorden en andersom. Hierdoor kunnen dove en slechthorende mensen zelfstandig telefoneren met bijvoorbeeld een huisarts, werkgever of overheidsinstantie.
Slechts twaalf van de dertig onderzochte landen beschikken over een volwaardige tekstbemiddelingsdienst. In zeven landen was deze tijdens het onderzoek 24 uur per dag beschikbaar. Ook beeldbemiddeling via een gebarentolk kent beperkingen. Van de 25 landen met een dergelijke voorziening bieden er slechts acht deze dag en nacht aan.
Nederlandse KPN Teletolk valt positief op
Via KPN Teletolk kunnen dove en slechthorende mensen zelfstandig bellen en gebeld worden. Ze kunnen daarbij kiezen voor tekstbemiddeling of beeldbemiddeling met een tolk Nederlandse Gebarentaal (NGT). Tekstbemiddeling is 24 uur per dag beschikbaar, terwijl beeldbemiddeling dagelijks mogelijk is van 7.00 tot 22.00 uur. Bellen via KPN Teletolk is gratis.
Berengroep voert de dienst KPN Teletolk uit en levert de Tolkcontact-app, waarmee gebruikers van deze dienst gebruik kunnen maken. De app biedt daarnaast de mogelijkheid om een gebarentolk op afstand in te schakelen bij een gesprek met iemand die op dezelfde locatie aanwezig is, bijvoorbeeld bij de huisarts. Dit staat los van de telefonische bemiddeling via KPN Teletolk.
Nederland onderscheidt zich volgens de onderzoekers ook door de ondersteuning van realtime tekst in combinatie met beeld en spraak, aangeduid als ‘Total Conversation’. Verder behoort Nederland tot de landen met vastgelegde normen voor de snelheid waarmee een bemiddelingsgesprek moet worden aangenomen.
Volgens Pascal Ursinus, directeur van Berengroep, groeit het gebruik van KPN Teletolk. Afgelopen maand registreerde de dienst volgens hem een recordaantal belminuten, telefoongesprekken en unieke gebruikers.
Alarmnummer 112 nog niet dag en nacht bereikbaar in gebarentaal
Ondanks de goede Nederlandse resultaten ziet Ursinus nog belangrijke verbeterpunten. Vooral de bereikbaarheid van alarmnummer 112 in Nederlandse Gebarentaal verdient volgens hem aandacht.
“In noodsituaties staan mensen onder stress en druk. Communiceren zonder beperking is daarbij al uitdagend”, aldus Ursinus.
Voor mensen die Nederlandse Gebarentaal als eerste taal gebruiken, kan communiceren via geschreven Nederlands extra moeilijk zijn. Daarbij ontbreken bij tekstcommunicatie de gezichtsuitdrukkingen en nuances die bij gebarentaal een belangrijke rol spelen. Dat kan niet alleen voor de melder lastig zijn, maar ook voor de meldkamer die een goed beeld van de noodsituatie moet krijgen.
Alarmnummer 112 is in Nederland wel dag en nacht bereikbaar via tekst, onder meer via de Tolkcontact-app en de 112NL-app. Contact met ondersteuning van een gebarentolk is echter alleen mogelijk tussen 7.00 en 22.00 uur.
Tweede Kamer vroeg om uitbreiding van bereikbaarheid 112
In maart 2025 nam de Tweede Kamer unaniem een motie aan waarin de regering werd gevraagd de belemmeringen bij het bereiken van 112 te onderzoeken. Daarbij moest ook een scenario worden uitgewerkt voor 24-uurs beeldbemiddeling in Nederlandse Gebarentaal.
De toenmalige minister van Economische Zaken, Vincent Karremans, reageerde op 27 juni 2025 met een Kamerbrief waarin verschillende mogelijkheden werden uitgewerkt. Daaronder waren uitbreiding van de openingstijden, volledige 24-uurs beeldbemiddeling en inzet van gebarentolken bij de alarmcentrale.
De minister wees op de extra kosten en het bestaande tekort aan gebarentolken. Volledige uitbreiding naar 24 uur per dag zou volgens de toenmalige raming ongeveer 800.000 euro per jaar extra kosten. De openingstijden zouden opnieuw worden beoordeeld bij de volgende evaluatie van de bemiddelingsdienst, die naar verwachting in 2027 plaatsvindt.
Europese onderzoekers pleiten voor betere toegankelijkheid
EFHOH en EUD willen Europese minimumeisen voor telefonische bemiddelingsdiensten. Daarbij gaat het onder meer om beschikbaarheid gedurende 24 uur per dag, korte wachttijden, kosteloos gebruik en betere toegankelijkheid vanuit het buitenland.
Ursinus vindt dat de goede Nederlandse resultaten geen reden zijn om achterover te leunen.
Pascal Ursinus: “Ja, we zijn op de goede weg. Misschien binnen Europa wel één van de koplopers, maar er zijn nog wel wat hobbels te nemen.”
Bronnen
- EFHOH en EUD (2026) – Mapping Relay Services in Europe, onderzoeksrapport
- EFHOH – Publicatie Europees onderzoek, 7 oktober 2026
- Tweede Kamer – Aangenomen motie-Valize, 4 maart 2025
- Ministerie van Economische Zaken – Kamerbrief over bereikbaarheid 112, 27 juni 2025
- Tolkcontact – KPN Teletolk