In de Spaanse film Sorda (Doof) neemt regisseur Eva Libertad de kijker mee in het leven van Angela, een dove moeder die haar plek moet vinden in een horend gezin en een wereld vol geluid. De film, waarin Libertads dove zus Miriam Garlo de hoofdrol vertolkt, is fictief maar gevoed door talloze gesprekken met dove moeders en ervaringen uit hun dagelijkse leven. Sorda laat zien hoe dagelijkse situaties, van een bevalling tot gesprekken bij een audicien of momenten thuis met haar dochter, veranderen in bronnen van frustratie en machteloosheid. Tegelijkertijd toont de film de kracht van dovencultuur, de expressieve rijkdom van gebarentaal en de worsteling om verbinding te houden wanneer isolement steeds dichterbij komt.
| Recensie film Sorda

Bevallingsscène vol machteloosheid
De bevallingsscène behoort tot de meest aangrijpende momenten van de film. Angela’s partner Héctor wordt als steun en tolk van haar zijde geduwd wanneer complicaties optreden. Verpleegkundigen, een gynaecoloog en een kinderarts overspoelen haar met luide instructies, wellicht met het idee haar toch te bereiken, terwijl spraakafzien onmogelijk wordt door de hectiek, het geroep van alle kanten en mondmaskers die voor haar de communicatie onmogelijk maken. Het moment dat Angela de verbinding met het medisch team volledig verliest, maakt de machteloosheid van doofheid in een horende setting voelbaar tot in de zaal.
Botsing met de horende wereld
Ook al heeft Angela geleerd om met haar doofheid te leven en voelt ze zich thuis in de levendige dovencultuur, steeds opnieuw botst ze tegen de grenzen van de horende wereld. Wanneer ze met haar ouders bij een audicien een geschikte babyfoon probeert te vinden, begrijpt de verkoper haar nauwelijks. Haar frustratie over het gebrek aan kennis van gebarentaal bij iemand die dagelijks met slechthorenden en doven werkt, uit zich in boosheid richting de verkoper en legt pijnlijk bloot hoe ontoegankelijk de samenleving vaak nog is. De komst van cochleair implantaten kan ervoor zorgen dat beheersing van gebarentaal in de hoorzorg steeds als minder noodzakelijk wordt gezien, terwijl het voor veel doven nog altijd essentieel blijft.
Ouderschap en isolement
Na twijfel vlak na de geboorte blijkt de dochter uiteindelijk toch horend. Vanaf dat moment raakt Angela meer en meer geïsoleerd. Terwijl Héctor, de vader die ook gebarentaal beheerst, het contact met zijn dochter moeiteloos oppakt en zich ontpopt als zorgzame ouder, voelt Angela zich steeds minder nodig. Angela probeert met gebaren contact te maken en wil haar dochter betrekken in haar gebarentaalwereld. Ze probeert dit zelfs door haar gehoorkappen op te zetten, pogingen die het meisje natuurlijk afwijst door huilend de kappen van haar hoofd te duwen. In de film wordt duidelijk dat Angela worstelt met gevoelens van jaloezie en boosheid.
Pijnlijk is het moment dat haar dochter weer een nieuw woord zegt dat Angela ontgaat, waarover Héctor haar juist enthousiast verslag doet. De frustratie groeit wanneer haar echtgenoot, grootouders en leidsters op de crèche het meisje verbaal aanspreken en voor haar zingen, wat de spanning verder vergroot. Angela trekt zich steeds verder en langer terug op haar werk als pottenbakker, waar zij zich tenminste wél gewaardeerd voelt en ertoe doet, terwijl ze steeds meer afstand neemt van het leven thuis. Dit mondt uit in een indringende confrontatie tussen beide partners. De regie benadrukt Angela’s isolement door haar regelmatig los van anderen in beeld te brengen.
Geluid als filmisch stijlmiddel
Het geluidsontwerp in de film Sorda versterkt de thematiek en laat de kijker de wereld ervaren vanuit Angela’s perspectief. In de verloskamer ontstaat een chaotische klankwereld waarin stemmen, piepende ziekenhuisapparatuur en een huilende baby door elkaar lopen. Voor een horende is dit al een overweldigende hectiek, maar voor Angela, die geen toegang heeft tot dit geluidslandschap, wordt de situatie juist vervreemdend en isoleert haar. Later in de film gebruikt de regie juist stilte: tijdens het slot valt het geluid grotendeels weg, op enkele lage basgeluiden na, waardoor de afstand tussen Angela en de horende wereld voelbaar wordt.
Een bijzonder moment is wanneer haar man Héctor de muziek vertaalt in lichaamstaal, door de muzikale beleving in gebaren te spiegelen, zodat Angela toch kan dansen.
Buitensluiting blijft aanwezig
Samen met haar dove vrienden danst Angela in een club; ook daar worden zij als ‘anders’ en ‘vreemd’ bekeken. Omstanders lachen en wijzen naar hun gezelschap, wat bij Angela tot boosheid leidt. Dat gevoel van buitensluiting speelt ook op de crèche, waar ze nog eens probeert met haar oude hoortoestellen mee te doen. De akoestisch harde ruimte bombardeert haar echter met een brei van geluiden waar ze niets van meekrijgt, waardoor onmiskenbaar duidelijk wordt dat via deze weg geen verbinding meer mogelijk is. Ook tijdens de eerste verjaardag van haar dochter voelt Angela zich uitgesloten wanneer er voor het kind wordt gezongen. Door samen met haar man het lied in gebarentaal te verbeelden, kan ze zich toch weer deels betrokken voelen.
Genuanceerd en invoelbaar
Sorda is geen aanklacht of pamflet, maar een genuanceerd portret. Het toont zowel de kracht van dovencultuur als de pijnlijke momenten van buitensluiting. Miriam Garlo maakt van Angela een geloofwaardige en nuchtere hoofdfiguur, die niet in sentiment vervalt maar wel diepe emoties oproept. De film laat zien hoe hardnekkig de norm van horen is in een maatschappij die zelden de moeite neemt zich aan te passen, maar eerder oordelend en veroordelend is.
Sorda maakt invoelbaar hoe groot de kloof tussen dove en horende werelden nog altijd is, en overstijgt daarmee een persoonlijk verhaal door de waarde van gebarentaal en verbinding als universeel thema te benadrukken.
Bekijk de trailer van de film Sorda hieronder: