In de audicienspraktijk worden Real Ear Measurements (REM) gebruikt om een hoortoestelaanpassing te evalueren. De meting laat zien welk geluidsniveau het toestel in de gehoorgang daadwerkelijk levert, vlak bij het trommelvlies. De audicien vergelijkt die meting met een doelcurve, zoals de National Acoustic Laboratories Non-Linear 2 (NAL-NL2).
Een grote studie, uitgevoerd door het Erasmus MC in samenwerking met het Amsterdam UMC, onderzocht of de afwijking van de doelcurve iets zegt over het behaalde resultaat met het hoortoestel. De onderzoekers keken naar twee uitkomsten: spraakverstaan in stilte en ervaren verbetering in het dagelijks horen.
| Onderzoek – Diagnostiek

Onderzoeksvraag
De onderzoekers wilden weten of een kleinere afwijking tussen de REM-meting en de doelcurve samenhangt met betere uitkomsten.
Deelnemers en periode
De onderzoekers analyseerden dossiers van 298 volwassenen die in het Erasmus MC hoortoestelzorg kregen. De gemiddelde leeftijd was 65 jaar. Het ging om zowel eerste hoortoestellen als vervanging. Vervanging vormde ongeveer twee derde van de groep. De data kwamen uit de periode 2015 tot en met 2019.
REM-doelcurve en uitvoering van de REM-metingen
De REM-meting gebeurde met de hoortoestellen in de stand die de cliënt dagelijks gebruikte. Het toestel stond dus niet in een speciale teststand. Tijdens de meetsessie zijn geen extra aanpassingen gedaan. De onderzoekers vergeleken de meting met NAL-NL2. Het verschil tussen meting en doelcurve heet de real-ear-to-target difference (RTD). Een negatieve waarde betekent dat de gemeten versterking onder de doelcurve ligt.
Belangrijk detail is dat de studie de geboden hoorzorg in de dagelijkse praktijk in kaart bracht. Type toestel, receiver (luidsprekertje) en koppeling waren niet gestandaardiseerd. Met ‘koppeling’ wordt bedoeld hoe het hoortoestel op het oor is aangesloten, bijvoorbeeld met een open dome, een gesloten dome of een op maat gemaakt oorstukje. Dat weerspiegelt de praktijk. Daardoor kan dezelfde doelcurve in de ene situatie makkelijker haalbaar zijn dan in de andere. Bij een cliënt met een goed afsluitend oorstukje en voldoende feedbackmarge lukt het vaker om in de hoge tonen dicht bij de doelcurve te komen. Bij een cliënt met een open koppeling, een minder optimale pasvorm of een kleine feedbackmarge worden hoge tonen in de praktijk sneller begrensd. Ook comfort speelt mee, omdat extra hoge tonen soms als scherp worden ervaren en gewenning daaraan niet altijd lukt.
Meting van ervaren verbetering met SSQclin
De onderzoekers brachten de ervaren verbetering in kaart met een vragenlijst die in veel klinieken wordt gebruikt: Speech, Spatial, and Qualities of Hearing (SSQ). In het Erasmus MC gebruiken ze een verkorte klinische versie met 17 items, met de naam SSQclin. De vragen gaan over verstaan van spraak, ruimtelijk horen en geluidskwaliteit. De score loopt van 0 tot 10. Een hogere score betekent dat iemand beter functioneert volgens eigen beleving.
Meting van spraakverstaan in stilte
Spraakverstaan is gemeten met Nederlandse woordlijsten in stilte. De onderzoekers vergeleken scores zonder hoortoestel met scores met hoortoestel. Het verstaan van spraak in dit onderzoek is gemeten met een woordtest in stilte. Zulke tests geven een bruikbaar ijkpunt. Ze zeggen wel minder over spraakverstaan in geroezemoes. De auteurs merken op dat verschillen tussen cliënten juist in complexere luistersituaties, zoals spraak in ruis en luisterinspanning, beter zichtbaar worden. Daarbij kunnen leeftijdsgebonden, centrale en cognitieve factoren een grotere rol spelen dan in een woordtest in stilte. Dit is in deze studie niet gemeten.
Omvang van afwijkingen ten opzichte van de doelcurve per frequentiegebied
In de lage en middenfrequenties bleken veel metingen dicht bij de doelcurve te zitten. In de hoge frequenties namen de onderzoekers vaak onderversterking waar.
Op 4 kHz lag de mediane afwijking rond min 8,4 dB. Op 8 kHz lag de mediane afwijking rond min 15,9 dB. De spreiding was groot. Dit beeld past bij wat veel audiciens herkennen. Optimale versterking in de hoge tonen is vaak lastiger haalbaar door feedbackmarge, comfort en beperkingen van de koppeling.
Twee soorten afwijking ten opzichte van de doelcurve: totaal en hoge tonen
De onderzoekers keken niet alleen naar losse frequenties. Ze brachten de afwijkingen terug tot twee patronen.
- Een patroon dat de totale afwijking over het hele frequentiegebied samenvat
- Een patroon dat vooral de afwijking in de hoge tonen samenvat, met nadruk op 4 en 8 kHz
Dit onderscheid is belangrijk, omdat de uitkomsten vooral met dat tweede patroon samenhingen.
Gemiddelde verbetering met hoortoestellen
Over de hele groep verbeterden de uitkomsten na hoortoestelgebruik. De SSQclin steeg gemiddeld met ongeveer 1,4 punt. Ook het spraakverstaan in stilte verbeterde gemiddeld. Hoortoestellen leveren in deze groep dus duidelijk winst op.
Geen verband tussen afwijking van de doelcurve en spraakverstaan in stilte
De centrale uitkomst voor de dagelijkse discussie over REM-verificatie is helder. De afwijking van de doelcurve voorspelde het spraakverstaan in stilte niet. Dit gold zowel voor de afwijking over het totale frequentiegebied als voor de afwijking in de hoge tonen.
De resultaten lieten wel zien dat de score op spraakverstaan samenhing met kenmerken van het gehoorverlies, zoals de ernst en de helling van het audiogram. Een steil of ernstig verlies blijft beperkingen opleveren, ook met een goed ingesteld toestel.
Hoogfrequente afwijking hangt wel samen met ervaren verbetering
Voor de vragenlijst ontstond een ander beeld. De totale afwijking over alle frequenties hing niet samen met de verbetering op SSQclin. Maar de afwijking in de hoge tonen hing wél samen met die verbetering. Meer onderversterking rond 4 en 8 kHz ging samen met minder vooruitgang op SSQclin,
de verkorte vragenlijst waarmee cliënten aangeven hoe zij spraakverstaan, ruimtelijk horen en geluidskwaliteit ervaren.
Het effect was klein tot matig. Bij een duidelijk slechtere overeenkomst met de doelcurve in de hoge tonen was de verbetering grofweg een kwart punt lager. Dat is geen groot verschil per persoon. Het is wel een consequent signaal in een grote groep.
Praktische betekenis voor de audicienspraktijk
Het onderzoek laat zien dat een perfecte overeenkomst met de doelcurve niet automatisch leidt tot betere spraakscores in stilte. Tegelijkertijd levert de studie geen bewijs dat REM-verificatie ten opzichte van een doelcurve overbodig is.
De resultaten geven wel richting.
- REM-metingen blijven nuttig als controle. De meting laat zien wat er echt gebeurt in het oor.
- Het hoge frequentiegebied verdient extra aandacht. Daar zat in deze groep de meeste onderversterking.
- Een betere overeenkomst met de doelcurve in de hoge tonen hing samen met meer ervaren verbetering.
- Spraakverstaan in stilte reageerde niet op verschillen in afwijking van de doelcurve. Andere factoren domineren die uitkomst.
Dit helpt ook bij verwachtingsmanagement. Een audicien kan de overeenkomst met de doelcurve verbeteren en weinig verandering zien in een woordtest in stilte. Tegelijkertijd kan een betere overeenkomst met de doelcurve samengaan met betere ervaren prestaties in dagelijkse situaties. Het omgekeerde kan ook voorkomen.
Kritische punten bij de interpretatie
De studie is gebaseerd op zorg in de dagelijkse praktijk in een audiologisch centrum. De groep kan daardoor zwaardere en complexere verliezen bevatten dan in een gemiddelde audicienspraktijk. De REM-meting is een momentopname aan het einde van de proefperiode. Het aantal eerdere aanpassingen is niet systematisch vastgelegd. Daardoor is het traject naar de eindinstelling niet zichtbaar.
SSQclin is praktisch in de kliniek. In deze publicatie is geen vastgestelde grens opgenomen voor wat een minimaal merkbare verbetering is. Dat maakt het lastiger om de betekenis van kleine verschillen precies te kwantificeren.
Doorontwikkeling richting NAL-NL3
In dit onderzoek is NAL-NL2 gebruikt als referentie, passend bij de periode van dataverzameling. Inmiddels wordt NAL-NL3 geleidelijk uitgerold. Die nieuwe rekenregel is opgezet met een datagedreven aanpak en extra modules voor specifieke situaties (lees meer).
De kernboodschap uit de studie blijft relevant bij elke rekenregel. REM laat zien wat het toestel in het oor werkelijk levert. In het onderzoek zat het belangrijkste verband met ervaren verbetering in de hoge tonen. Dat is precies het gebied waar aannames in software en beperkingen in de praktijk elkaar vaak raken.
Bron: Lansbergen SE, Dingemanse G, Versfeld NJ, Dreschler WA, Goedegebure A. The Effect of Real Ear Target Deviations on SSQ and Speech Intelligibility in a Clinical Population. (SAGE Journals), 2026. DOI: 10.1177/23312165251408752
Goede middag,
Ik draag al tientallen jaren gehoorapparaten. Maar nog nooit is er bij mij een REM uitgevoerd. Terwijl dat volgens onder andere hearingtracker absoluut noodzakelijk is om dat een goede aanpassing te komen.
Dat vind ik nogal een gekke discrepantie.
Met vriendelijke groet,
Jeroen Schreuder
Beste Jeroen,
Je observatie is terecht en wordt ook door onderzoek ondersteund. Real-Ear Measurement (REM) wordt internationaal beschouwd als de gouden standaard voor verificatie van hoortoestelaanpassingen, omdat alleen hiermee objectief kan worden vastgesteld of de versterking in het oor daadwerkelijk overeenkomt met de beoogde doelcurve.
Tegelijkertijd is het belangrijk om onderscheid te maken tussen verschillende soorten ‘verplichtingen’. Vanuit StAr en de beroepsorganisaties geldt REM inderdaad als onderdeel van de kwaliteitsnorm: audiciens dienen een REM-meting te verrichten bij de evaluatie van de versterking, en dit maakt deel uit van het reguliere proces.
Dat is echter iets anders dan een wettelijke verplichting vanuit de Zorgverzekeringswet of een expliciete vergoedingsvoorwaarde van zorgverzekeraars. Die laatste schrijven geen specifieke meetmethode voor, maar verwijzen globaal naar het hoorprotocol en professionele standaarden.
In de praktijk ontstaat hier spanning: audicienbedrijven staan onder stevige prijsdruk vanuit zorgverzekeraars, met beperkte (stoel-)tijd per cliënt. Daardoor wordt de REM, ondanks dat deze volgens kwaliteitsnormen ‘hoort’, in de dagelijkse praktijk niet altijd uitgevoerd of structureel geborgd.
De discrepantie die je beschrijft bestaat dus inderdaad: professioneel en volgens kwaliteitskaders is REM verplicht, maar in het zorgsysteem ontbreekt een harde juridische en financiële prikkel om dit ook consequent af te dwingen. Dat verklaart waarom veel hoortoesteldragers er in de praktijk nooit mee te maken hebben gehad.