Lawaaislechthorendheid: oorzaken

Wanneer er sprake is van lawaaislechthorendheid, is ons gehoor beschadigd door de blootstelling aan lawaai.

Plotselinge lawaaislechthorendheid: schot, knal of explosie

Lawaaislechthorendheid kan plotseling ontstaan bijvoorbeeld wanneer er een knal van vuurwerk, een pistoolschot of een explosie zich in de buurt van ons oor voordoet. Niet alleen de intensiteit van de knal is daarbij belangrijk maar ook de ruimte waar we ons in bevinden. Buiten waar het geluid ‘weg kan’ is de kans op beschadiging minder groot dan in een afgesloten ruimte. Wanneer er zich een harde knal zich vlak bij ons oor voordoet of as de knal maar hard genoeg is, kan ons gehoor, ook al zijn we buiten, direct beschadigen. Door plotseling hard lawaai kan er blijvende gehoorschade optreden. Ook zullen we van het een op andere moment merken dat we minder goed horen. Vaak is er ook een irritante piep hoorbaar na zo’n knal of explosie. Dit wordt ook wel tinnitus genoemd.

vuurwerk en hyperacusis

 

Geleidelijke lawaaislechthorendheid: te lang en te veel

We kunnen ook lawaaislechthorendheid oplopen door onze oren te vaak aan te veel lawaai bloot te stellen. Wanneer we met grote regelmaat in lawaai of met lawaaiig gereedschap of machines werken, muziek maken of vaak naar concerten, festivals of disco’s gaan kan ons gehoor ook beschadigen. Galmende ruimtes zoals zwembaden, lokalen of zalen met zeil op de grond, zonder gordijnen of andere akoestische maatregelen (plafondplaten, speciale verf) om het geluid te dempen, hebben een negatief effect op de schadelijkheid van het lawaai dat er heerst. Het slechthorend worden van lawaai, anders dan door een harde knal of explosie, is meestal een heel geleidelijk proces. Nadat we langere tijd in een lawaaiige omgeving zijn geweest, merken we vaak wel al dat ons gehoor wat achteruit is gegaan. Meestal herstelt ons gehoor dan wel weer binnen enkele uren of soms dagen. Er is dan sprake van een tijdelijk gehoorverlies oftewel een ‘temporary threshold shift’. Dit laatste duidt op een tijdelijk drempelverschuiving in het audiogram. Wanneer we het gehoor testen met een audiometer is dan te zien dat het gehoor ook daadwerkelijk minder gevoelig is geworden. We kunnen dit vergelijken met het ons verbranden in de zon. Op het moment lijkt het allemaal nog wel mee te vallen totdat we aan het eind van de dag thuis komen en zien dat onze huid er slecht aan toe is. Een paar dagen na het ontstaan van een dergelijk tijdelijk gehoorverlies lijkt het gehoor weer te gerstellen. Met een toonaudiogram meting lijkt de schade weer verdwenen. Dat kan echter schijn zijn. Mogelijk is er dan wel al sprake van een ‘verborgen gehoorverlies’. De afgelopen jaren (vanaf 2014) verschijnt de term ‘verborgen gehoorverlies‘  steeds vaker in verschillende wetenschappelijke artikelen. Nieuw inzicht in gehoorschade veronderstelt dat gehoorschade niet als eerste optreedt in de haarcellen in het slakkenhuis, maar in de synapsen die de verbinding tussen deze haarcellen en de gehoorzenuw vormen. Na het bezoeken van een evenement of concert lijkt het gehoor weliswaar te herstellen en is aan de haarcellen nog geen schade, maar aan de synapsen die het geluid naar de gehoorzenuw moeten doorgeven reeds wél. De meting met een toonaudiogram (piepjestest) lijkt deze schade niet te kunnen meten. Het audiogram laat weliswaar een ‘normaal’ gehoor zien, maar er is dan wel reeds schade aan het gehoor. Met een andere meting de zogeheten electro-cochleografie (ook wel ECochG onderzoek genoemd) blijkt dit wel meetbaar te maken (lees meer). Schade in deze synapsen zorgt er nu juist voor dat we een toon nog wel kunnen horen, maar dat we geluiden minder goed van elkaar kunnen onderscheiden. Dat wordt duidelijk bij het verstaan van spraak in lawaai of geroezemoes; situaties die juist problematisch zijn voor slechthorenden. We kunnen dit vergelijken met minder goed functionerende ogen: we kunnen nog wel zien dat er een iemand zich in de buurt bevindt, maar wie het is kunnen we niet meer goed onderscheiden.

Tijdelijk gehoorverlies hoeft niet te duiden op permanente schade

In het verleden was men ervan overtuigd dat zo’n tijdelijk gehoorverlies de eerste tekenen van permanente schade waren. Onderzoekers uit Australie hebben echter laten zien dat een tijdelijk gehoorverlies niet perse duidt op een gehoorverlies, maar eerder op een beschermingsmechanisme van het oor. Het tijdelijke gehoorverlies kan een fysiologisch aanpassingsmechanisme zijn dat het slakkenhuis juist beschermd om normaal te kunnen functioneren (lees meer). Wanneer het lawaainiveau toeneemt blijken namelijk de cellen in de cochlea het hormoon ATP vrij te geven. Het hormoon bindt zich vervolgens aan een receptor, waardoor we tijdelijk minder goed horen. Het is dus nog niet duidelijk wanneer tijdelijk gehoorverlies ook daadwerkelijk permanent wordt en wanneer er blijvende schade aan haarcellen of synapsen ontstaat. Ook blijkt de rockgeneratie van de babyboomers minder slechthorend dan de generatie ervoor (lees meer).
Deze bevindingen zijn echter geen reden om onbezorgd en zonder bescherming ons gehoor lang aan hoge lawaainiveaus bloot te stellen en het risico op ‘verborgen gehoorverlies; zou ons juist extra voorzichtig moeten maken.
Een ding is zeker: langdurige blootstelling aan hard lawaai en muziek heeft onherroepelijk schade tot gevolg. Het kan worden vergeleken met blootstelling aan de zon: Even in de zon is niet schadelijk, veelvuldig te lang in de zon wel. Regelmatig verbranden kan zelfs zeer grote schade hebben voor de huid op lange termijn. Dat geldt voor het oor ook. Kijk op de pagina over gehoorpreventie en over gehoorschade voor meer informatie.

Tijd en duur van het geluid zijn bepalend voor ernst lawaaislechthorendheid

In onderstaande figuur is te zien dat zowel de intensiteit als de duur waaraan het oor wordt blootgesteld aan lawaai van invloed is op het gehoorverlies. Op de horizontale as staat de expositie tijd in jaren uit. Met andere woorden hoeveel jaar is iemand 40 uur in de week blootgesteld aan lawaai. In de grijze vlakken is aangegeven in decibel van welke geluidsintensiteit er sprake was gedurende deze jaren. Op de verticale as staat het gehoorverlies uit bij de frequentie van 4000 Hz.

 

lawaaislechtthorendheid gehoorschade duur intensiteit lawaai

Wat is te zien is dat de eerste schade bij een zo regelmatige blootstelling al bij 75 dB(A)  kan voordoen. Deze gegevens worden vaak ten onrechte geëxtrapoleerd naar geluidsbelasting van muziek van bijvoorbeeld MP3 spelers, uitgaansgelegenheden, festivals en evenementen. Al staat vast dat blootstelling aan hard geluid en dus ook muziek tot gehoorschade kan leiden, toch kunnen deze gegevens niet doorgetrokken worden naar de geluidsbelasting in vrije tijd door muziek (lees meer). Voor een ieder die naar muziek luistert of muziek speelt (of in de weer is met luidruchtig gereedschap), is het belangrijk zuinig op zijn oren te zijn. De doses geluid die we binnen krijgen gedurende de dag stapelt zich wel degelijk op en dat komt dan bovenop de uurtjes van het lawaai waar we van denken dat het wel meevalt. Er is namelijk best wel vaak lawaai om ons heen: we begeven ons op de fiets of wandelend in het verkeer, hebben wellicht zo nu en dan schreeuwende kinderen om ons heen, staan in een drukke kroeg met lawaai, gaan een paar uur naar een zwembad, maken zo nu en dan of juist regelmatig een vliegreis of rijden op een zomerse dag in de auto met het raampje open.

Standaardgeluidsmeting met A-weging geeft onderschatting

De standaard geluidmeting om lawaainiveaus en de mogelijke schadelijkheid hiervan te bepalen worden sinds de jaren vijftig gedaan met een wegingsfactor, de zogeheten A-factor. Achter dB zien we dan een A staan (dBA).
Door het toepassen van deze wegingsfactor zouden die geluiden waar ons oor gevoelig voor is in de meting worden meegenomen, terwijl geluiden waar ons oor niet gevoelig voor is hierin niet meegerekend worden. Volgens onderzoekers van de universiteit in Ålborg in Denemarken onderschat deze meting het schadelijke effect van sommige soorten geluid, die echter wel slechthorendheid tot gevolg kunnen hebben. De A-weging is tot stand  gekomen om inzicht te krijgen hoe geluid wordt waargenomen en niet welke schadelijke gevolgen het heeft. De meting geeft dus een te rooskleurig beeld van de schadelijke effecten van geluid. Korte pieken zoals afkomstig van rammelende flessen, geluid van luchtcompressoren en het geluid van metaal op metaal, behoren tot de geluiden die volgens de onderzoekers worden onderschat. De huidige meting heeft volgens hen drie tekortkomingen: Allereerst zijn hoge ‘treble’ geluiden schadelijker dan lage ‘bass’ geluiden, terwijl deze een even groot gewicht krijgen. Ten tweede worden korte lawaaipieken systematisch tot lagere waarden bijgesteld, terwijl juist deze extreem schadelijk zijn voor het gehoor. Als laatste noemen de onderzoekers het feit dat geluiden die van voor komen een gelijke waarde krijgen als geluiden vanuit andere richtingen, terwijl het oor juist voor geluiden van voor gevoeliger is.

Voorzichtigheid met gehoor belangrijk

Al is voor de vrije tijd en de minder frequente geluidsbelasting niet duidelijk waar de grens precies ligt, het is zeker goed om voorzichtig te zijn met de belasting van ons gevoelige gehoororgaan. Ook blijken individuele factoren een rol te spelen: de een wordt helaas sneller slechthorend dan de ander. Wat ook nog niet duidelijk is, is wat het effect is van gehoorpauzes: even rust op zoeken en weg uit het lawaai, stoppen met muziek maken; de MP3 speler of de installatie een uur of wat uit. Geluid en muziek zijn voor de meeste van ons ook een bron van genot en door de volumeknop omhoog te draaien gaan we ons ook lekkerder voelen en krijgen we een extra dosis energie (lees meer). Zoals met veel dingen die we lekker vinden of waar we aan verslaafd kunnen raken, geldt ook hier dat te veel zeker niet goed is.

Lawaaislechthorendheid als beroepsziekte

Lawaaislechthorendheid is een echte beroepsziekte. In 2012 zijn bijna 3000 beroepsziekten van het gehoor gemeld. De meeste meldingen (90%) kwamen uit de bouw, zo meldt het rapport ‘Kerncijfers beroepsziekten 2013’.  Uit het rapport kwam verder naar voren dat het aandeel meldingen uit andere sectoren toegenomen bleek te zijn.
Werkgevers zijn overigens verplicht bij een lawaainiveau van 80 dB(A) of hoger gehoorbeschermers te verstrekken en werknemers worden geacht bij een lawaainiveau boven de 85 dB(A) gehoorbeschermers te dragen. Gehoorbeschermers kunnen de communicatie of het horen van waarschuwingssignalen aan de andere kant belemmeren. Hierdoor gebeurt het met regelmaat dat ze nog weleens niet gedragen.

lawaaislechthorendheid

Reductie van lawaai aan de bron

Naast preventie door het beschermen van het gehoor kan ook aandacht worden besteed aan het reduceren van het lawaai aan de bron die het veroorzaakt. Daar wordt in de muzieksector inmiddels goed naar gekeken: in een groot aantal symfonieorkesten wordt deze strategie reeds toegepast. De dagelijkse geluidsdosis kan bij orkesten worden verlaagd door bijvoorbeeld aanpassing van de programmakeuze, gunstige opstelling van de orkestleden ten opzicht van elkaar en het plaatsen van schermen.

Levend lawaai

‘Levend lawaai’ heeft de afgelopen jaren ook aandacht gekregen ten aanzien van lawaaislechthorendheid in de beroepssituatie. Hierbij wordt gedoeld op het lawaai dat wordt veroorzaakt door dieren en mensen. Denk maar eens aan het lawaai in een dierenasiel, een hondenkennel, of de trommelvliesterreur die gillende en spelende kinderen in een zwembad of kinderdagverblijf kunnen veroorzaken. Vaak zijn dit ook omgevingen waar de ruimtes ‘hard’ zijn: stenen, zeil en hout en weinig dempende materialen. Het mag duidelijk zijn dat de aanpak aan de bron hier een stuk moeilijker ligt zonder onorthodoxe methoden te hanteren.

lawaaislechthorendheid door levend lawaai: varkens

Lees ook:
Kans op gehoorschade door bezoek aan concerten en dragen hoofdtelefoons klein
Voorlichting Nationale Hoorstichting over gehoorschade suggestief
Gehoorschade door muziek. Een interview met HBO-audioloog en geluidstechnicus Robert Kettenis
Gehoorschade door muziek: kul of kennis?
Gehoorschade muziek: Hoe schadelijk is het luisteren naar muziek nu eigenlijk voor het gehoor?
Jongeren mogelijk helemaal niet zo vaak slechthorend
Verborgen gehoorverlies als eerste vastgesteld bij studenten muziek
Een tijdelijk gehoorverlies na concert kan juist duiden op bescherming in plaats van beschadiging
WHO waarschuwt: 1,1 miljard jongeren riskeren gehoorschade

Comments are closed.