Hyperacusis

Wat is hyperacusis?

Hyperacusis is een medische term die gebruikt wordt voor overgevoeligheid voor normale alledaagse geluiden. Dit kan bijvoorbeeld het gekraak van een krant zijn of het geluid van de afzuigkap. Iemand met hyperacusis vindt deze geluiden zeer onaangenaam of zelfs pijnlijk. Vaak zijn het hoge harde geluiden die als onaangenaam en pijnlijk worden ervaren, zoals serviesgekletter, het afgaan van een alarm of het geschreeuw van kinderen. Hyperacusis wordt ook wel omschreven als de teloorgang van het normale (dynamisch) bereik van het oor zoals dat bij normaalhorenden aanwezig is.
Net als als bij oorsuizen (tinnitus) zijn er erg veel individuele verschillen in. Sommige mensen hebben alleen last van bepaalde soorten geluid met een bepaalde toonhoogte en boven een bepaalde intensiteit, terwijl anderen zowat ieder geluid als zeer storend ervaren.
Soms is de hyperacusis zo erg dat mensen sociale situaties of openbare ruimtes gaan vermijden, om zo hun gehoor te beschermen tegen de ongewenste geluiden. Net als bij tinnitus (oorsuizen) is hyperacusis een onzichtbaar probleem. Voor anderen is het daarom vaak moeilijk begrip op te brengen en ondersteuning te geven. Hyperacusis patienten leiden vaak ernstig onder dit symptoom en voor hen kan het leven ondraaglijk zijn. Hierdoor raken zij door de hyperacusis depressief of gaan andere psychische problemen ervaren.
Soms is de hyperacusis zo erg dat mensen sociale situaties, hun werk en openbare ruimtes gaan vermijden, om zo hun gehoor te beschermen tegen de ongewenste geluiden.Net als bij tinnitus (oorsuizen) is hyperacusis een onzichtbaar probleem. Voor anderen is het daarom vaak moeilijk begrip op te brengen en ondersteuning te geven.

Ontstaan hyperacusis

Hyperacusis kan zowel plots als geleidelijk ontstaan. Meestal doet het zich aan twee oren voor, maar het kan zich ook tot een oor beperken of beginnen aan één oor. Vaak (maar niet altijd) hebben mensen met hyperacusis ook tinnitus en zijn daarbij slechthorend.

Oorzaken hyperacusis

Net als bij oorsuizen kunnen er zeer veel oorzaken zijn van hyperacusis en het is moeilijk of zelfs onmogelijk om aan te wijzen waar de verandering in het auditieve systeem heeft voorgedaan die tot de hyperacusis heeft geleid. Medisch gezien is er over het algemeen helemaal niets aan te doen. Wel kan de patient geholpen worden om met hyperacusis om te gaan. Hiervoor kan contact worden opgenomen met een audiologisch centrum.

De meest voorkomende oorzaken van hyperacusis zijn:

  • Gehoorverlies
  • Whiplash, trauma aan het hoofd
  • Akoestisch trauma door bijvoorbeeld explosieven (vuurwerk) of impulsgeluiden zoals een schot van een geweer.
  • Door bijwerkingen van bepaalde medicijnen of door operaties
  • Chronische oorontstekingen
  • Auto-immuun ziekten
  • Stress
  • echter vaak is de oorzaak onbekend

Het gehoor beschermen bij hyperacusis?

Hyperacusis patiënten die last hebben van onaangename gewaarwordingen (dysacusis) hebben nog wel eens de neiging om hun gehoor langere tijd af te sluiten met gehoorbeschermers. Wanneer de hyperacusis samengaat met slechthorendheid en de patient last heeft van bepaalde geluiden en een hoortoestel draagt, kan hij of zij met de vraag komen om onaangename harde geluiden zover mogelijk ‘weg te draaien’. Is het dragen van gehoorbeschermers en het zodanig instellen van het hoortoestel dat de meeste hardere geluiden niet doorkomen nu wijsheid bij hyperacusis of niet?

Met hoortoestellen, waarbij zowel de versterking van zachte als harde geluiden als wel de MPO (Maximum Power Output) kan worden geregeld, is het vaak al mogelijk veel van de hardere geluiden weg te draaien. De echt harde geluiden kunnen door de zogeheten begrenzingscompressor worden teruggedraaid en de harde geluiden door bij de betreffende parameter de versterking terug te zetten. Een afgesloten oorstukje kan op dat moment werken als gehoorbeschermer voor hardere geluiden van buitenaf.
Voor sommige hyperacusispatiënten zijn de mogelijkheden van gangbare toestellen bij lange na niet voldoende. In Amerika zijn er speciale apparaatjes op de markt, die bijvoorbeeld een geluid van 100 dB terug brengen naar 25 dB en waarmee zachtere geluiden van 40 dB worden teruggebracht naar zo’n 20 dB.

Aan deze methoden zit echter ook een aantal ‘maren’: het oor moet allereerst volledig worden afgesloten om te voorkomen dat geluiden van buiten het oor direct kunnen bereiken. Daarnaast stelt Jastrebroff in zijn boek over Tinnitus Retraining Therapy dat het simpelweg het oor beschermen tegen hardere geluiden het probleem niet verlicht. Sterker Jastrebroff stelt dat dit zelfs de hyperacusis op de lange termijn zal verergeren en dat het kan uitmonden in misophonia (abnormaal sterke reacties van het autonome en lymbische systeem (emoties) als resultaat van vergrote verbindingen tussen het auditieve en limbische systeem). Het oor wordt door de afsluiting steeds gevoeliger voor geluiden van buiten af en er onstaat een nog sterkere reactie op geluiden, omdat het oor de zachtere geluiden meer en meer versterkt.

In een artikel van Schwade uit 1995 (Shedding light on supersensitive hearing: What to do when every small noise sounds like the big bang. Prevention, 47(8), 90-96) is te lezen dat ook dr. Jack Vernon (Oregon Hearing Research Center) tegen de toepassing van deze speciale hyperacusis toestellen is. Het toepassen van desensitatietechnieken, waarbij de patient langzamerhand weer leert wennen aan (hardere) geluiden verdient de voorkeur.
Voorzichtigheid bij het afsluiten van het oor en het ‘wegdraaien van geluiden’ is dus geboden.

Leren omgaan met hyperacusis

Omdat patienten met hyperacusis normale geluiden ondraaglijk vinden, kunnen zij naast de neiging om het oor af te sluiten ook ‘normale’ situaties gaan vermijden. Omdat ze zo steeds minder  aan normale activiteiten mee gaan doen, kunnen ze zich geïsoleerd gaan voelen. Dit kan uiteindelijk somber maken en tot depressieve gevoelens leiden. Ook kunnen zij zich door de hyperacusis beperkt voelen in het uitvoeren van hun werkzaamheden en hobby’s. Net als bij tinnitus is het van belang met de hyperacusis om te leren gaan. Hyperacusis kan net als tinnitus door stress verergeren. De onzekerheid en de impact die hyperacusis heeft op het dagelijkse leven en de zorgen die de patient zich maakt over de hyperacusis kan er toe leiden dat de klachten juist erger worden. Bij behandeling van hyperacusis kan de patient gestimuleerd worden beetje bij beetje weer meer te ondernemen en zichzelf meer en meer bloot te stellen aan dagelijkse geluiden. Wanneer de klachten stress gerelateerd zijn kunnen ontspanningsoefeningen helpen. Ook kan het bewust maken van negatieve of beperkende gedachten die de hyperacusis oproept en het uitdagen ervan een goed eerste stap zijn om beter met de hyperacusis klachten om te leren gaan. Ook een cursus mindfulness kan in het verlengde daarvan positief werken.

Documentaire over hyperacusis

De Stichting Hoormij/NVVS heeft in nauwe samenwerking met de KNO-vereniging een film gemaakt over hyperacusis. De film is geregisseerd door Ton Planken.
De hyperacusis documentaire heeft de titel  “Als normale geluiden pijn doen” en geeft een goed inzicht wat het betekent om hyperacusis klachten te hebben. Twee patienten vertellen in de documentaire over hun ervaringen en KNO-arts Liane Tan en psycholoog Arno Lieftink geven uitleg over wat hyperacusis is en hoe hiermee om te gaan (bekijk documentaire over hyperacusis).

Andere aanverwante begrippen

Phonophobia: angst voor geluiden of bang zijn voor geluiden met een bepaalde toonhoogte of geluidsspectrum. Soms gaat dit samen met hyperacusis, maar het kan zich ook afzonderlijk voordoen.

Misophonia: afkeer hebben van bepaalde geluiden, waarbij geluiden als overweldigend of irritant worden ervaren. De patiënt ervaar de geluiden als een overbelasting van zijn systeem en kan zich terug gaan trekken uit sociale situaties, werkomgeving of openbare gelegenheden.

Gehoorverlies met recruitment: wanneer iemand slechthorend is (bijvoorbeeld door lawaai) en er schade aan het slakkenhuis is en/of er zich een probleem voordoet in de doorgifte van het auditieve signaal richting de hersenen, is het dynamisch bereik ook beperkt geworden. Het oor is ongevoelig geworden voor zachte geluiden en met een geringe stapsgewijze toename in de intensiteit van het geluid worden geluiden van zacht snel normaal, en met weer een geringe verhoging van de intensiteit hard en vervolgens te hard.

Diplacusis: beide oren nemen de hoogte van tonen en de geluidskwaliteit verschillend waar. Displacusis is meestal van tijdelijke aard, doordat het oor wat voor de veranderende waarneming zorgt herstelt of doordat op een hoger niveau namelijk in de hoorcentra of hersenen een aanpassing plaats vindt. Vooral voor muzikanten is dit verschijnsel uitermate hinderlijk, maar natuurlijk ook voor de muziekliefhebber.

Dysacusis: hierbij is er sprake van onaangename gewaarwordingen bij het horen van bepaalde geluiden.

Disclaimer